کلیه کتابهای آپلود شده در این وبلاک مطابق با قوانین فیلترینگ ایران هستند.
نویسنده : - ناظم الاسلام کرمانی
کتابی در تاریخ مشروطیت

این کتاب از منابع مهم مورخان تاریخ مشروطیت بوده است . مؤلف کتاب ، میرزامحمد ملقب به ناظم الاسلام ، در 1280 در کرمان به دنیا آمد و در 1337 بر اثر انفلوانزا درگذشت.

ناظم الاسلام سبب تألیف تاریخ بیداری ایرانیان را عاری بودن کتب تاریخی ایران از جنبه های عبرت آموز برای آیندگان ذکر کرده و نوشته است که پیوسته در این اندیشه بوده که به سبک مورخان اروپایی کتابی در تاریخ ایران بنگارد و نکات تاریخی را در آن مندرج سازد. وی از دوم ذیحجة 1322 دیده ها و شنیده های خود را در بارة انقلاب مشروطه و بیداری ایرانیان ثبت کرد و چون به محافل آزادی خواهان آن زمان ــ که به دفاع از مشروطه تشکیل می شد ــ راه داشت ، توانست گفتگوهای آنان را یادداشت کند؛ او نظر خود را نیز اغلب به آنها می افزود. ناظم الاسلام وقایع پیش از ذیحجة 1322 را نیز در هفده جزوه با عنوان «مقدمة تاریخ بیداری ایرانیان » منتشر کرد و در این جزوه ها گزارش گونه ای از مهمترین وقایع دورة پادشاهی ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه نوشت. در 1328ـ1330 برای اولین بار میرزاحسن طهرانی این یادداشتها را به خط شمس الکُتّاب چاپ سنگی کرد. در 1324ـ1332ش سیدمحمد هاشمی کرمانی این کتاب را به انضمام شرح حالی نسبتاً کامل از مؤلف و مقدمه ای در بارة کتاب ، در قطع وزیری و با حروف سربی و جلد ممتاز منتشر کرد. چاپ سوم در 1346ش در سه مجلد و به اهتمام علی اکبر سعیدی سیرجانی منتشر شد. چاپ چهارم و پنجم نیز بترتیب در 1362 ش و 1376ـ1377 ش در دو مجلد نشر یافت .

مجلد اول تاریخ بیداری ایرانیان مشتمل است بر مقدمه ، جلد اول ، دوم و سوم و حاوی زندگینامة گروهی از رجال معاصر مؤلف و وقایع دورة ناصری و مظفری . این مجلد رویدادهایی از ذیحجة 1322 تا رمضان 1324 را شامل می شود. مباحث مقدمه در شرح حال آزادی خواهانی چون سیدجمال الدین اسدآبادی و میرزارضا کرمانی ، روحانیانی چون سیدمحمد طباطبایی ، و دولتمردان ترقی خواهی چون میرزاحسین خان سپهسالار و امیرکبیر است . ناظم الاسلام نقطة شروع ترقی ایرانیان را دوران صدارت امیرکبیر دانسته است. ناظم الاسلام در مقدمه ، شرح مبسوطی بر امتیازنامة رژی نگاشته و به دعوای میان علما و دربار بر سر این امتیاز پرداخته است و نامه ها و تلگرامهای متعددی را که میان طرفین ردوبدل شده ، آورده است. در این مجلد، ناظم الاسلام کوشیده تا وقایع را روزبروز بنویسد، به طوری که مطالب جلد سوم ثبت روزبروز وقایع از هجدهم جمادی الاولی 1324 تا اول رمضان 1324 است .

مجلد دوم حاوی جلدهای چهارم و پنجم و اضافات و ملحقات است و وقایع شوال 1324 تا رجب 1327 را دربردارد. یکی از مطالب مهم کتاب تاریخ بیداری ایرانیان ، بخش پایانی یادداشتهای مؤلف است که سعیدی سیرجانی آن را گردآوری و تدوین کرده است . سیرجانی این بخش را منبعی مستند و مطمئن برای محققان می داند. در این بخش نیز ثبت وقایع روزانه تا بیستم صفر 1325 ادامه یافته ، ولی از این تاریخ تا سوم جمادی الاولی 1326 در ثبت وقایع وقفه افتاده است . ظاهراً مؤلف تا وقایع بیستم صفر 1325 را برای چاپ آماده کرده بوده که با علنی شدن مخالفت محمدعلی شاه با مجلس و رویارویی شاه و ملت ، موقع را برای نشر بقیة جزوه ها مقتضی ندانسته و از تنظیم بقیة مطالب خودداری کرده و این سکوت تا جمادی الاولی 1326 ادامه داشته است. سیرجانی در یادداشت مقدمة چاپ چهارم اشاره کرده که مجموعه ای از یادداشتهای این دوره را هاشمی کرمانی در اختیار وی قرار داده که تعدادی از آنها را در متن گنجانده و بقیه را در آینده با عنوان «متمم تاریخ بیداری » منتشر خواهد کرد

ناظم الاسلام از چهارم جمادی الاولی 1326 به ثبت وقایع روزانه ادامه داد، ولی این بار به سبب پیش آمدن اوضاع ویژه ای پس از به توپ بستن مجلس و تعطیلی مشروطه ، لحن خود را تغییر داد و جانب احتیاط را در پیش گرفت . یادداشتهای این دوره غالباً با عباراتی که حاکی از ترس است ، نوشته شده است. وی در موارد بسیاری از جهل مردم نالیده و آن را مانع ترقی دانسته است .آخرین جلد تاریخ بیداری ایرانیان با شرح وقایع سیزدهم رجب 1327 به پایان می رسد، ولی مطلب ناتمام مانده است ظاهراً مطلب بقیه داشته اما از ادامة یادداشتهای ناظم الاسلام چیزی باقی نمانده است ، جز یک صفحه که حاوی وقایع دوازدهم تا چهاردهم رمضان 1329 است.

نثر تاریخ بیداری ایرانیان ساده و روان است ، اما مؤلف در مواردی متعدد از کلمات فرنگی استفاده کرده و آنها را به صورتهای مختلف در متن ضبط کرده است. ادوارد براون ، مؤلف تاریخ ادبی ایران ، کتاب را از نظر سبک و جمله بندی و استناد، بر تاریخهای عمومی و پر از لفظ قلم افرادی چون رضاقلی خان هدایت و لسان الملک (میرزامحمدتقی خان سپهر) برتر دانسته است

از تاریخ بیداری ایرانیان ، بسیاری از مورخان تاریخ مشروطیت استفاده کرده اند، از جمله کسروی در کتاب تاریخ مشروطه ، اما دیدگاه مورخان نسبت به آن متفاوت است ؛ ولیکن همگی این کتاب را یکی از با ارزشترین منابع تاریخ مشروطه می دانند.

+ نوشته شده در  جمعه سی و یکم تیر 1390ساعت 0:32  توسط رامين  |